Có được đăng ký mua nhà ở xã hội của dự án khác khi đang thuê ở khu thiết chế công đoàn?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, để được mua nhà ở xã hội, người dân không chỉ cần thuộc đúng đối tượng thụ hưởng mà còn phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về nhà ở và thu nhập.

Thuê nhà ở xã hội có được xem là đã "hưởng chính sách"?

Chị Hoài Thu (phường Đồng Văn, tỉnh Ninh Bình) băn khoăn: "Tôi đang thuê nhà ở xã hội thuộc khu thiết chế công đoàn của tỉnh Hà Nam (cũ), dự án này chỉ dành để cho thuê chứ không bán. Vậy tôi có được đăng ký mua nhà ở xã hội của dự án khác trong tỉnh khi đang thuê ở khu thiết chế công đoàn không?".

Để được mua nhà ở xã hội thì phải thuộc đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về nhà ở (Ảnh minh họa).

Trả lời công dân, Bộ Xây dựng cho biết, để được mua nhà ở xã hội thì phải thuộc đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Tại điểm a khoản 1 Điều 78 Luật Nhà ở 2023, người thuộc diện được hưởng chính sách nhà ở xã hội khi đăng ký mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, quy định nêu rõ: Đối tượng người đăng ký mua, thuê mua nhà ở xã hội để được mua, thuê mua nhà ở xã hội thì phải chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội đó, chưa được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; chưa được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở dưới mọi hình thức tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội đó hoặc có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có dự án nhà ở xã hội nhưng diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn mức diện tích nhà ở tối thiểu.

Bên cạnh đó, Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023 cũng quy định nhiều hình thức hỗ trợ về nhà ở xã hội như hỗ trợ bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội; hỗ trợ vay vốn ưu đãi; hỗ trợ thông qua chương trình mục tiêu quốc gia; hỗ trợ nhà lưu trú công nhân…

Từ các căn cứ trên, đại diện Bộ Xây dựng cho biết, để đáp ứng điều kiện mua nhà ở xã hội thì tại thời điểm đăng ký mua, người dân phải chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại địa phương nơi có dự án, chưa được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, chưa được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở và không đang thuê nhà ở xã hội nào hoặc có nhà ở nhưng diện tích bình quân đầu người thấp hơn mức diện tích tối thiểu theo quy định.

Cần phân biệt hỗ trợ thuê nhà và hỗ trợ an cư lâu dài

Trao đổi với phóng viên, ThS, luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và cộng sự cho rằng, tinh thần của quy định là hoàn toàn đúng đắn nhằm bảo đảm chính sách nhà ở xã hội được phân bổ đúng đối tượng, tránh tình trạng một người hưởng nhiều lần trong khi người khác chưa được tiếp cận.

Tuy nhiên, theo luật sư, vấn đề nằm ở chỗ pháp luật hiện nay đang có xu hướng "đánh đồng" giữa hai trạng thái pháp lý hoàn toàn khác nhau là thuê và mua nhà ở xã hội.

"Người đang thuê nhà ở xã hội, về bản chất, vẫn chưa có chỗ ở ổn định và lâu dài. Họ có thể bị chấm dứt hợp đồng thuê bất cứ lúc nào khi không còn đáp ứng điều kiện, không có bất kỳ tài sản tích lũy nào từ việc thuê và mục tiêu an cư thực sự vẫn chưa được giải quyết", luật sư Duy phân tích.

Theo luật sư Duy, nếu xem người đang thuê nhà ở xã hội cũng là "đã hưởng chính sách" tương tự người đã mua nhà ở xã hội thì chưa phản ánh đúng bản chất hỗ trợ và có thể dẫn tới bất cập trong thực tiễn.

Đáng chú ý, Nghị định 100/2024/NĐ-CP cũng đã có sự phân biệt nhất định giữa người thuê và người mua nhà ở xã hội khi quy định người thuê không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở và thu nhập như trường hợp mua.

Từ đó, luật sư cho rằng cần hiểu và áp dụng theo hướng: người đã được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội thì không được đăng ký thêm; còn trường hợp đang thuê tại các dự án chỉ phục vụ cho thuê thì không nên bị xem là đã hưởng chính sách theo nghĩa loại trừ quyền mua ở nơi khác.

Ở góc độ thực tiễn, luật sư Duy nhận định, nếu người đang thuê tại khu thiết chế công đoàn vốn là dự án chỉ để cho thuê bị "khóa" quyền mua nhà ở xã hội tại dự án khác thì đồng nghĩa họ có thể phải thuê nhà trong thời gian dài mà không có cơ hội an cư thực sự.

"Điều này đi ngược với mục tiêu cốt lõi của chính sách nhà ở xã hội là tạo điều kiện để người thu nhập thấp có chỗ ở ổn định, lâu dài", luật sư Duy nói.

Từ thực tế trên, luật sư kiến nghị Bộ Xây dựng và UBND cấp tỉnh sớm có hướng dẫn cụ thể để tránh tình trạng mỗi địa phương hoặc chủ đầu tư hiểu và áp dụng theo một cách khác nhau.

Về lâu dài, cần nghiên cứu sửa đổi khoản a Điều 78 Luật Nhà ở 2023 theo hướng phân biệt rõ các trường hợp: đã mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội; đang thuê tại dự án có chức năng bán; và đang thuê tại dự án chỉ cho thuê, nhằm bảo đảm công bằng và đúng mục tiêu an cư cho người thu nhập thấp.