Công viên không chỉ đơn thuần là diện tích cây xanh hay cảnh quan, mà đó phải thực sự là không gian để người dân có thể tiếp cận, hưởng lợi. Việc xây dựng một quy chuẩn thống nhất sẽ giúp hiện thực hóa mục tiêu này.
Nâng chuẩn không gian xanh
Gần như chiều nào cũng vậy, công viên Bắc Linh Đàm (phường Hoàng Liệt, Hà Nội) đều rất đông người. Trẻ nhỏ vui chơi, người lớn đi bộ, tập thể dục trên những lối dạo ven hồ.
Thường xuyên đưa con tới đây, chị Vũ Thị Bích, cư dân sống tại tòa HH Linh Đàm chia sẻ: "Tôi cảm nhận rõ sự thay đổi sau khi công viên được cải tạo. Trước đây, muốn tìm một chỗ để con chạy nhảy, cả nhà đi bộ, thư giãn không dễ".
Công viên, cây xanh ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc tạo dựng không gian đô thị xanh, đáng sống
Thực tế này cũng cho thấy, giá trị của một công viên không chỉ ở diện tích cây xanh, mà còn ở chất lượng không gian và khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng hằng ngày của người dân.
Đây cũng là vấn đề Bộ Xây dựng đang hướng tới khi xây dựng dự thảo Thông tư ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh, với những yêu cầu cụ thể hơn, từ tổ chức không gian, cây xanh, sân chơi đến tiện ích, hạ tầng kỹ thuật và an toàn.
Điểm mới đáng chú ý là công viên được phân loại rõ theo chức năng và phạm vi phục vụ; quy định cụ thể hơn về khu chức năng, tổ chức không gian, cảnh quan, an ninh, an toàn, tiện ích, hạ tầng kỹ thuật và môi trường.
Những hạng mục gắn trực tiếp với người sử dụng như đường đi bộ, sân chơi, chiếu sáng ban đêm, camera giám sát, nhà vệ sinh công cộng, cấp thoát nước, biển chỉ dẫn và khả năng tiếp cận cho người khuyết tật đều được đặt ra yêu cầu kỹ thuật.
Để hạn chế tình trạng dịch vụ, thương mại lấn át không gian xanh, dự thảo đặt giới hạn đối với khu vực có mục đích kinh doanh trong công viên. Theo đó, mật độ xây dựng gộp tối đa 25%, công trình cao không quá 12m; các công trình phải bố trí tập trung, không chia cắt không gian cây xanh và các tuyến đi bộ chính.
Với cây xanh công cộng, quy chuẩn đi vào những vấn đề rất cụ thể như: Tiêu chuẩn cây bóng mát khi đưa ra trồng, kích thước cây, ô đất trồng cây; dải phân cách, đảo giao thông... hạn chế cây trồng không phù hợp, xung đột với giao thông.
Lấp khoảng trống kỹ thuật trong quản lý
Theo bà Đặng Anh Thư, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), việc xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh là cấp thiết để lấp khoảng trống trong hệ thống quy định hiện hành.
Theo đó, QCVN 01:2026/BXD hiện chủ yếu quy định các chỉ tiêu về quy hoạch không gian xanh, diện tích đất cây xanh sử dụng công cộng, mật độ xây dựng; TCVN 9257:2012 mới đề cập cơ cấu sử dụng đất. Trong khi đó, các yêu cầu cụ thể với công trình công viên về tổ chức không gian, công năng, an ninh, an toàn, tiện ích, hạ tầng kỹ thuật và môi trường chưa được quy định đầy đủ.
Điều này khiến đơn vị tư vấn thiếu công cụ pháp lý thống nhất khi thiết kế, cơ quan quản lý địa phương thiếu căn cứ thẩm định, kiểm tra; phát sinh bất cập trong quản lý, vận hành công viên và cây xanh.
Đặc biệt, Nghị định số 258/2025/NĐ-CP ngày 9/10/2025 về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước đã giao Bộ Xây dựng ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn về lĩnh vực này.
Theo bà Thư, khi có chuẩn chung, địa phương sẽ có căn cứ thống nhất từ thiết kế, thẩm định đến đầu tư, quản lý và vận hành.
Đáng chú ý, chuẩn chung không đồng nghĩa với đồng nhất công viên trên cả nước. Quy chuẩn đặt ra ngưỡng kỹ thuật cần tuân thủ, trong khi việc lựa chọn cây xanh, tổ chức cảnh quan vẫn phải phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và bản sắc từng vùng miền.
Sớm chuẩn bị điều kiện áp dụng
Để quy chuẩn được áp dụng thống nhất, bà Đặng Anh Thư cho biết, sau khi ban hành, Bộ Xây dựng sẽ tổ chức phổ biến, tập huấn cho Sở Xây dựng các địa phương, đơn vị tư vấn, chủ đầu tư; đồng thời xây dựng tài liệu hướng dẫn những nội dung mới, khó áp dụng.
Theo kế hoạch, hồ sơ dự thảo sẽ được gửi thẩm định trong tháng 11/2026, trình Bộ trưởng Bộ Xây dựng xem xét, ban hành trong tháng 12/2026. Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề xuất Thông tư có hiệu lực sau 6 tháng kể từ ngày ký, dự kiến khoảng giữa năm 2027 nếu bảo đảm tiến độ.
"Bộ Xây dựng sẽ không chờ đến khi quy chuẩn có hiệu lực mới bắt đầu hướng dẫn, mà tổ chức phổ biến, tập huấn ngay sau khi Thông tư được ban hành", bà Thư cho biết.
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam cho rằng, việc có một quy chuẩn riêng về công viên, cây xanh là cần thiết.
Quy chuẩn cần tạo được chuẩn chung về an toàn, công năng, khả năng tiếp cận và chất lượng không gian, nhưng vẫn đủ linh hoạt để mỗi địa phương lựa chọn cây xanh, tổ chức cảnh quan phù hợp khí hậu, văn hóa và bản sắc.
"Điều quan trọng nhất là công viên phải thực sự dành cho người dân, để người dân có thể tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ những không gian xanh đó", ông Nghiêm nhấn mạnh.
Để hoàn thiện dự thảo, Bộ Xây dựng đã lấy ý kiến 34 tỉnh, thành phố cùng các cơ quan, tổ chức liên quan và nhận được 53 ý kiến, trong đó có 31 địa phương.
Trong đó, Sở Xây dựng Hà Nội đề nghị làm rõ các loại hình không gian xanh như hành lang xanh, cây xanh cách ly, công viên sinh thái, công viên rừng; bổ sung cơ cấu không gian xanh và sân chơi trong công viên; nghiên cứu chỉ tiêu về diện tích thấm tự nhiên, thoát nước bền vững, hạ tầng xanh theo định hướng "thành phố bọt biển", tăng khả năng chống ngập.
Sở Xây dựng TP.HCM lại đặt vấn đề từ đặc thù các công viên, vườn hoa và mảng xanh nhỏ nằm xen trong khu dân cư, khu vực trung tâm. Thành phố đề nghị khi áp dụng cần tính đến điều kiện thực tế nhưng phải bảo đảm nguyên tắc ưu tiên tối đa diện tích cây xanh, mặt nước và không gian công cộng mở.