Quy hoạch

Hoàn thiện khung pháp lý cho cấp, thoát nước, bảo đảm người dân có môi trường sống tốt hơn

Hiểu Đồng - 02/08/2026, 21:31

Chính sách Luật Cấp, thoát nước được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất, đồng bộ về cấp, thoát nước. Đồng thời, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ cấp nước an toàn, ổn định, liên tục, có chất lượng.

Tại hồ sơ dự án Luật Cấp, thoát nước đang được Bộ Xây dựng hoàn thiện, thống kê cho thấy, cả nước có hơn 250 doanh nghiệp cấp nước, vận hành trên 1.000 nhà máy nước, với tổng công suất khoảng 13,2 triệu m3/ngày đêm.

Hoàn thiện khung pháp lý cho cấp, thoát nước, bảo đảm người dân có môi trường sống tốt hơn - Ảnh 1. — Tình trạng ngập úng đô thị cũng tiếp tục diễn biến phức tạp trong bối cảnh mưa lớn cực đoan, triều cường, nước biển dâng và biến đổi khí hậu. (Ảnh: minh họa).

Tỷ lệ dân cư đô thị được cung cấp nước sạch đạt khoảng 95%. Mạng lưới cấp nước đô thị đã được mở rộng đến nhiều khu vực dân cư ngoại thành và khu vực nông thôn lân cận.

Khu vực nông thôn có khoảng 18.000 công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung, bên cạnh các công trình cấp nước quy mô hộ gia đình. Tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt khoảng 92,5%.

Kết quả này cho thấy nỗ lực lớn của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc mở rộng khả năng tiếp cận nước cho người dân. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn còn thấp hơn đáng kể so với khu vực đô thị. Nhiều công trình nhỏ, phân tán, công nghệ đơn giản, phụ thuộc nguồn nước tại chỗ và chưa có nguồn thu ổn định để duy trì vận hành, bảo dưỡng, nâng cấp.

Đối với hệ thống thoát nước, tại nhiều đô thị đã được đầu tư, cải tạo, mở rộng. Đến thời điểm xây dựng hồ sơ, cả nước có khoảng 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị, tổng công suất thiết kế khoảng 2,064 triệu m3/ngày đêm. Song, công suất vận hành thực tế bình quân mới đạt khoảng 50% công suất thiết kế. Lượng nước thải sinh hoạt được xử lý bình quân đạt khoảng 18% tổng lượng nước thải cần thu gom, xử lý.

Trong khi đó, ở khu vực nông thôn, khu dân cư phân tán, làng nghề và khu vực ven đô, thoát nước và xử lý nước thải chưa được quan tâm tương xứng. Nước thải sinh hoạt tại nhiều khu vực chưa được thu gom, xử lý tập trung.

Hệ thống thoát nước chủ yếu là công trình đơn giản, thiếu quy hoạch, thiếu đơn vị quản lý vận hành chuyên nghiệp, làm tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt, nước dưới đất, môi trường đất và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Tình trạng ngập úng đô thị cũng tiếp tục diễn biến phức tạp trong bối cảnh mưa lớn cực đoan, triều cường, nước biển dâng và biến đổi khí hậu khiến tần suất, phạm vi và mức độ ngập ngày càng khó dự báo.

Theo Bộ Xây dựng, thời gian qua, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội đã làm gia tăng mạnh nhu cầu sử dụng nước sạch, thoát nước, thu gom và xử lý nước thải tại các đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu dân cư nông thôn tập trung (trong đó có cả các làng nghề).

Hoàn thiện khung pháp lý cho cấp, thoát nước, bảo đảm người dân có môi trường sống tốt hơn - Ảnh 2. — Chính sách Luật Cấp, thoát nước nhằm bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ cấp nước an toàn, ổn định, liên tục, có chất lượng. (Ảnh: TL).

Cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải đã trở thành dịch vụ hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, có tác động trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng môi trường sống, an ninh nguồn nước, an toàn đô thị và phát triển bền vững.

Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành về cấp nước, thoát nước (bao gồm thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải) đã từng bước được hình thành, với Nghị định số 117/2007 về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch và Nghị định số 80/2014 về thoát nước và xử lý nước thải là các văn bản pháp lý chủ yếu điều chỉnh trực tiếp lĩnh vực này.

"Tuy nhiên, các quy định hiện hành chủ yếu mới ở cấp nghị định, thông tư. Nhiều nội dung liên quan còn phân tán tại các luật chuyên ngành khác", Bộ Xây dựng thông tin.

Bởi thế, việc xây dựng chính sách của dự án Luật Cấp, Thoát nước nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, minh bạch và khả thi cho việc phát triển, đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác công trình. Cung cấp và sử dụng dịch vụ; quản lý giá; chuyển đổi số và quản lý nhà nước về cấp, thoát nước.

Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; phân định rõ trách nhiệm giữa Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, chính quyền địa phương, chủ sở hữu công trình, đơn vị cấp nước, đơn vị thoát nước và người sử dụng dịch vụ. Hoàn thiện cơ chế phân quyền, phân cấp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Bên cạnh việc tạo cơ sở pháp lý để huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội, chính sách còn nhằm bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ cấp nước an toàn, ổn định, liên tục, có chất lượng, được thụ hưởng môi trường sống tốt hơn thông qua thoát nước, chống ngập, thu gom và xử lý nước thải. Cùng đó, thúc đẩy sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước.

Dự thảo Luật dự kiến quy định các cơ chế về phát triển theo chiến lược, quy hoạch và kế hoạch; vùng cấp nước, vùng phục vụ cấp nước, lưu vực thoát nước và khu vực phục vụ thoát nước; đầu tư, quản lý tài sản, vận hành công trình; quản lý dịch vụ, quyền và nghĩa vụ của các bên; quản lý rủi ro, an ninh, an toàn; giá dịch vụ; dữ liệu, chuyển đổi số và trách nhiệm quản lý nhà nước.