Luật Cấp thoát nước: Giải pháp đồng bộ cho hạ tầng nước

Trong quá trình phát triển đô thị và xây dựng nông thôn mới, hạ tầng thoát nước và xử lý nước thải là một trong những nội dung quan trọng trong quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị.

Thách thức lớn về thoát nước và xử lý nước thải

Tỉnh Vĩnh Long có mạng lưới sông, kênh rạch dày đặc với hệ thống sông Tiền, sông Hậu, sông Cổ Chiên, sông Hàm Luông và sông Mang Thít. Đây là điều kiện thuận lợi cho tiêu thoát nước tự nhiên nhưng cũng khiến nhiều khu vực thấp trũng thường xuyên đối mặt với nguy cơ ngập úng, nhất là khi mưa lớn kết hợp triều cường.

Theo Sở Xây dựng, phần lớn các đô thị trên địa bàn tỉnh vẫn sử dụng hệ thống thoát nước chung, chưa có mạng lưới thu gom nước thải riêng. Tại các đô thị lớn như Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, hệ thống thoát nước đã được đầu tư tương đối đồng bộ, đáp ứng cơ bản yêu cầu tiêu thoát nước. Tuy nhiên, tại nhiều đô thị nhỏ, hệ thống thoát nước chưa được đầu tư hoàn chỉnh, nhiều tuyến cống xây dựng từ lâu, không được cải tạo thường xuyên nên hiệu quả khai thác còn hạn chế.

Ở khu vực nông thôn, thực trạng còn nhiều khó khăn hơn. Hệ thống thoát nước có quy mô nhỏ, phạm vi phục vụ hẹp. Phần lớn nước mưa và nước thải sinh hoạt vẫn xả trực tiếp ra sông, kênh, rạch mà chưa qua xử lý. Một số cơ sở sản xuất, làng nghề, chăn nuôi phát sinh nước thải chưa được xử lý triệt để, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Ông Trần Thái Nam, Trưởng phòng Quản lý kết cấu hạ tầng Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long, cho biết theo quy hoạch phát triển hạ tầng thoát nước, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 tỉ lệ thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt khu vực đô thị đạt khoảng 50%; khu vực nông thôn đạt từ 25-30%. Đến năm 2050, tỉ lệ này phấn đấu đạt từ 80% trở lên đối với đô thị và 40-50% đối với khu vực nông thôn. Riêng nước thải công nghiệp và y tế tiếp tục duy trì mục tiêu thu gom, xử lý đạt 100%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh định hướng từng bước chuyển đổi từ hệ thống thoát nước chung sang hệ thống thu gom nước thải riêng tại các khu đô thị mới. Đồng thời, xây dựng các tuyến cống bao, giếng tách dòng tại các đô thị hiện hữu nhằm thu gom nước thải đưa về các nhà máy xử lý tập trung.

Xây dựng Luật Cấp thoát nước để hoàn thiện hành lang pháp lý

Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải, Bộ Xây dựng đang chủ trì xây dựng dự thảo Luật Cấp thoát nước. Việc này nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho toàn bộ chuỗi hạ tầng cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải.

Dự thảo luật tiếp tục cụ thể hóa 3 nhóm chính sách trọng tâm đã được Chính phủ thông qua gồm: phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ theo chiến lược và quy hoạch; quản lý, vận hành hệ thống; bảo đảm nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực hạ tầng nước. Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, đơn vị cung cấp dịch vụ và người sử dụng để bảo đảm dịch vụ cấp nước ổn định, an toàn và liên tục.

Về phía địa phương, trong thời gian chờ Luật mới ban hành, các tỉnh đã ban hành nhiều quy định quản lý, phát triển thoát nước và xử lý nước thải phù hợp với điều kiện thực tế.

Mới đây, UBND tỉnh Vĩnh Long đã ban hành Quyết định quản lý hoạt động thoát nước và xử lý nước thải trên địa bàn tỉnh. Quy định mới tạo hành lang pháp lý thống nhất cho công tác đầu tư, quản lý, vận hành hệ thống tại các đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế và khu dân cư nông thôn tập trung.

Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định rõ nguyên tắc lựa chọn hệ thống thoát nước phù hợp. Đối với khu đô thị, khu dân cư tập trung, khu kinh tế, khu công nghiệp mới xây dựng, bắt buộc phải đầu tư hệ thống thoát nước riêng. Các khu đô thị hiện hữu đã có hệ thống chung sẽ được quy hoạch theo hướng ưu tiên áp dụng hệ thống thoát nước nửa riêng để nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý nước thải và hạn chế ngập úng.

Quy định cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ đối với các dự án xây dựng hệ thống thoát nước. Việc triển khai dự án mới phải bảo đảm không ảnh hưởng đến khả năng thoát nước hiện hữu, tính toán đến yếu tố biến đổi khí hậu, nước biển dâng và duy trì dòng chảy tự nhiên. Chủ đầu tư phải lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp, bảo đảm đồng bộ giữa mạng lưới thu gom, hệ thống xử lý nước thải và công tác xử lý bùn thải.

Quyết định cũng quy định phương thức xác định khối lượng nước thải, thu và quản lý tiền dịch vụ thoát nước. Đối với hộ không sử dụng nước sạch tập trung, lượng nước thải được xác định là 8m³/hộ/tháng để làm cơ sở tính giá dịch vụ. Nguồn thu từ dịch vụ này được ưu tiên phục vụ công tác vận hành, duy tu, bảo trì và đầu tư phát triển hệ thống thoát nước.

Quyết định cũng phân định rõ trách nhiệm của Sở Xây dựng với vai trò đầu mối quản lý nhà nước về hoạt động thoát nước và xử lý nước thải.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, ông Thái Hoàng Nam cho biết, Sở Xây dựng đã đề nghị UBND các xã, phường khẩn trương rà soát, số hóa cơ sở dữ liệu hệ thống thoát nước và các điểm xả thải; xây dựng phương án giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải. Đồng thời, chủ động lập kế hoạch phát triển hệ thống, đề xuất danh mục dự án đầu tư các tuyến thu gom và nhà máy xử lý, chuẩn bị quỹ đất để huy động nguồn lực đầu tư.

Đối với từng khu vực đô thị như Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, Duyên Hải và Bình Minh, Sở đã giao nhiệm vụ cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý nước thải trọng điểm, hướng tới hình thành mạng lưới thu gom và xử lý đồng bộ trên toàn tỉnh.