Nhà vệ sinh không còn là "công trình phụ"

Trong tư duy làm nhà của nhiều thế hệ người Việt, nhà vệ sinh thường bị gắn mác là "công trình phụ". Bản thân tên gọi này đã ra một định kiến cố hữu, khiến giá trị của một không gian gắn liền với sinh hoạt thiết yếu hằng ngày bị xem nhẹ.

Từ định kiến cũ kỹ đến bài toán bố cục không gian

Từ lâu, nhà vệ sinh thường được mặc định xếp sau phòng khách, phòng ngủ hay bếp ăn, phải nhường những vị trí đẹp và chấp nhận nép mình vào các "góc khuất" còn lại. Tập 4 của chuỗi Podcast Trend+ đã mang đến góc nhìn hoàn toàn khác về câu chuyện tưởng chừng nhỏ nhặt này. 

Cuộc đối thoại giữa host Mỹ Lan và kiến trúc sư (KTS) Lê Trương, Chủ tịch Hội Nội thất Việt Nam, đã mở ra những trăn trở lớn hơn về thói quen sinh hoạt và tư duy không gian sống của người Việt hiện đại.

KTS Lê Trương và host Mỹ Lan trong tập 4 Podcast Trend+.

Theo KTS Lê Trương, thói quen xem nhẹ nhà vệ sinh bắt nguồn sâu xa từ ký ức của những thập niên trước, thời điểm nhiều gia đình phải chia sẻ chung một không gian sinh hoạt chật hẹp, thiếu thốn. Trải nghiệm đó in hằn vào tiềm thức của nhiều người, dẫn đến việc thiết kế khu vực này mang tính chất đối phó.

Theo quan sát của KTS Lê Trương, hiện có khoảng một nửa số ngôi nhà tại Việt Nam vẫn đặt nhà vệ sinh tại các vị trí bất tiện như gầm cầu thang hoặc sát cạnh phòng ăn, phòng khách, thậm chí ngay cả khi diện tích tổng thể của công trình rất rộng rãi.

Đây cũng là một sai lầm phổ biến trong thiết kế nhà ở hiện nay, khi "giấu" khu vực vệ sinh vào sâu bên trong lõi công trình. Cách bố trí này triệt tiêu hoàn toàn khả năng tiếp cận ánh sáng và thông gió tự nhiên, đồng thời dễ gây ra những tình huống ái ngại về "tiếng động lạ" hoặc mùi khó chịu xảy ra trong khu vực tế nhị, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt chung của gia đình.

Để khắc phục triệt để vấn đề này, KTS Lê Trương đưa ra nguyên tắc ưu tiên, đẩy nhà vệ sinh ra phía tiếp giáp với các mặt thoáng của ngôi nhà. Việc tiếp xúc trực tiếp với mảng không gian bên ngoài giúp tối ưu hóa quá trình đối lưu không khí, tận dụng tối đa ánh nắng mặt trời để khử khuẩn tự nhiên.

Đối với những ngôi nhà phố nhiều tầng, gia chủ có thể linh hoạt tách biệt khu vực này khỏi không gian tiếp khách và ăn uống. Đối với phân khúc nhà ở chung cư, khi người mua không thể tự quyết định hay thay đổi cấu trúc mặt bằng sẵn có của tòa nhà, giải pháp nằm ở việc cải tạo phần lõi và ứng dụng công nghệ cho nhà vệ sinh.

Nên để nhà vệ sinh tiếp xúc với mặt thoáng công trình. (Thiết kế: KConcept Studio, KOHARCHITECTS. Ảnh: Quang Trần).

KTS Lê Trương gợi ý người dân nên chủ động lắp đặt hệ thống hút mùi độc lập có màng lọc than hoạt tính hoặc dẫn ống trực tiếp ra ngoài, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào trục kỹ thuật chung.

Việc sử dụng hệ thống cửa có gioăng cách âm, cửa hai lớp cùng các loại vật liệu kháng khuẩn như gạch tiêu chuẩn xanh, thiết bị sứ thế hệ mới (tiết kiệm nước, dễ làm sạch…) sẽ giúp bù đắp những khiếm khuyết về mặt vị trí của không gian riêng tư này.

Triết lý sống phản chiếu qua một không gian nhỏ

KTS Lê Trương cho biết, nhìn rộng ra các quốc gia phát triển, tiêu biểu là Nhật Bản, nhà vệ sinh được xem như bộ mặt thể hiện lối sống của cả gia đình. Dù quỹ đất vô cùng hạn hẹp, người Nhật vẫn sẵn sàng dành không gian đủ lớn để thiết kế mô hình đa chức năng, đáp ứng nhu cầu sử dụng của nhiều thành viên cùng lúc. Cách tiếp cận này gắn liền với tư duy đề cao sự thanh khiết của người Nhật. Từ đó, không gian riêng tư được chăm chút để mang lại sự thư thái tối đa cho tinh thần.

Đầu tư cho nhà vệ sinh đang là xu hướng của thiết kế hiện đại.

Thực tế tại Việt Nam, xu hướng xây nhà để người ngoài chiêm ngưỡng thay vì phục vụ nhu cầu tận hưởng cuộc sống của chính mình vẫn còn khá phổ biến. Sự tương phản hiện lên rõ rệt khi nhiều gia đình sẵn sàng đầu tư những khoản tiền lớn cho phòng khách xa hoa, bề thế nhằm mục đích tiếp đón khách khứa, nhưng lại tỏ ra tiết kiệm khi xây dựng khu vực phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt cốt lõi của bản thân.

Tuy nhiên, thói quen tư duy này đang đứng trước những tín hiệu thay đổi mạnh mẽ từ cộng đồng. "Mọi thiết kế đều phải quay về giá trị cốt lõi là phục vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống con người. Khi người dùng bắt đầu thay đổi tư duy từ ‘xây nhà cho người khác nhìn' sang 'chăm chút không gian cho chính mình ở', đó cũng là lúc ngành kiến trúc - nội thất Việt Nam có thêm động lực để chuyển mình, hướng tới những giải pháp bền vững, nhân văn và thực chất hơn trong tương lai", KTS Lê Trương nhận định.