Phân cấp quy hoạch xã, tăng trách nhiệm, giảm áp lực cho cấp tỉnh

Việc phân cấp cho cấp xã phê duyệt quy hoạch chung xã không chỉ tăng tính chủ động cho địa phương mà còn góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tạo cơ sở định hướng phát triển không gian, hạ tầng, kinh tế và xã hội sát thực tế.

Phân cấp quy hoạch, chủ động từ cơ sở

Mới đây, UBND tỉnh Vĩnh Long đã ban hành quyết định phân cấp UBND cấp xã phê duyệt quy hoạch, quy hoạch chung xã thuộc phạm vi địa giới hành chính do địa phương quản lý.

Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung xã, phê duyệt dự toán chi phí cho hoạt động quy hoạch theo quy định.

Sở Xây dựng trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao có trách nhiệm hỗ trợ, hướng dẫn, kiểm tra các địa phương trong công tác thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung xã. Kịp thời báo cáo đề xuất UBND tỉnh xem xét, xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Việc phân cấp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực quy hoạch, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong định hướng phát triển không gian, hạ tầng kỹ thuật và xây dựng nông thôn. Đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, phù hợp với yêu cầu phát triển của địa phương.

Trao đổi với PV Báo Xây dựng, ông Trần Ngọc Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cái Ngang (tỉnh Vĩnh Long) cho biết, sau khi sáp nhập bốn xã để thành lập xã Cái Ngang, các đồ án quy hoạch trước đây không còn phù hợp với thực tế phát triển của địa phương.

Ông Tuấn cho rằng, việc UBND tỉnh giao nhiệm vụ quy hoạch về cho cấp xã không chỉ tạo điều kiện thuận lợi để địa phương chủ động từ khâu chuẩn bị, xác định mục tiêu, thời gian, xây dựng hệ thống văn bản về quy hoạch mà còn là cơ sở quan trọng để đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Từ đó, nhìn nhận những tồn tại, hạn chế, xác định tiềm năng lợi thế để định hướng phát triển phù hợp trong giai đoạn tới.

"Thông qua công tác quy hoạch, địa phương sẽ xác định rõ các khu vực trọng điểm về phát triển kinh tế, thủy lợi, giao thông, quỹ đất, thương mại, dịch vụ, vùng sản xuất, cũng như các lĩnh vực văn hóa, xã hội, quốc phòng an ninh", Chủ tịch UBND xã Cái Ngang chia sẻ.

Căn cứ vào Luật Quy hoạch năm 2025 và thực hiện nhiệm vụ nhiệm UBND tỉnh giao, xã Cái Ngang đã chủ động trong việc thực hiện quy hoạch của xã. Cụ thể, địa phương thành lập tổ tổng hợp quy hoạch do Chủ tịch UBND xã làm tổ trưởng để xây dựng kế hoạch thực hiện.

Đồng thời, thuê đơn vị tư vấn xây dựng nhiệm vụ quy hoạch của xã đến năm 2030 và trình Sở Xây dựng thẩm định, phê duyệt để triển khai theo quy định.

Theo kế hoạch, thời gian thực hiện quy hoạch là 9 tháng. Tuy nhiên, địa phương đặt ra mục tiêu phấn đấu rút ngắn tiến độ khoảng 60 ngày nhằm sớm hoàn thiện quy hoạch, tạo cơ sở thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng trong thời gian tới.

Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, Chủ tịch UBND xã Cái Ngang cho biết, đây là nhiệm vụ lần đầu tiên địa phương triển khai nên trong quá trình thực hiện vẫn còn nhiều lúng túng. Ngoài ra, nội lực của xã còn hạn chế, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nên việc đầu tư các công trình lớn, trọng điểm phải đề nghị cấp thẩm quyền hỗ trợ, hoặc kêu gọi doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Cùng với đó, công tác quản lý quy hoạch tại một số khu vực sản xuất thời gian qua chưa thật sự chặt chẽ, tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ quy hoạch nếu không được kiểm soát tốt trong thời gian tới.

Kỳ vọng tạo đột phá từ quy hoạch

Ông Nguyễn Văn Tâm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long thông tin, Vĩnh Long hiện có 19 phường và 105 xã. Trong 105 xã có 77 xã được xác định là xã nông thôn, số còn lại được định hướng phát triển lên đô thị trong thời gian tới.

Theo Quyết định của UBND tỉnh về phân cấp trong công tác quy hoạch, địa phương thực hiện phân cấp thẩm quyền để các xã chủ động triển khai quy hoạch chung xã theo quy định.

Lý giải về việc phân cấp này, ông Tâm cho biết, đây là yêu cầu thực hiện theo quy định pháp luật về phân cấp thẩm quyền đối với quy hoạch đô thị và nông thôn.

Đồng thời, việc phân cấp cũng nhằm cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao năng lực thực thi, phát huy tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương cơ sở.

Theo ông Tâm, đối với các địa phương là phường hoặc xã được định hướng phát triển lên phường thì Sở Xây dựng vẫn tham mưu UBND tỉnh thực hiện quy hoạch do đây là những khu vực có vai trò quan trọng, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội, cần sự tham gia trực tiếp của cấp tỉnh.

Quá trình lấy ý kiến cho thấy đa số sở, ngành và địa phương đều đồng thuận với chủ trương phân cấp. Riêng cấp xã, khoảng 94% địa phương thống nhất với phương án này.

"Việc phân cấp cũng nhằm chia sẻ trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã trong triển khai và thực thi công tác quy hoạch", Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh.

Để hỗ trợ các địa phương trong quá trình triển khai, theo lãnh đạo Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long, hiện nay hệ thống pháp luật đã quy định khá cụ thể về căn cứ và quy trình thực hiện quy hoạch. Khi triển khai, các địa phương sẽ lựa chọn đơn vị tư vấn để hỗ trợ thực hiện các nội dung chuyên môn liên quan đến quy hoạch.

Ngoài ra, Sở Xây dựng cũng duy trì nhiều kênh hỗ trợ cho cơ sở như thành lập nhóm hướng dẫn, giải đáp khó khăn, vướng mắc; hướng dẫn chuyên môn và trả lời bằng văn bản khi địa phương có yêu cầu.

Theo quy định, dù được phân cấp thẩm quyền nhưng trước khi thẩm định, phê duyệt quy hoạch, UBND cấp xã vẫn phải lấy ý kiến của Sở Xây dựng. Trên cơ sở đó, Sở sẽ kiểm tra, rà soát và có ý kiến chính thức liên quan đến quy trình cũng như nội dung quy hoạch để địa phương tham khảo, hoàn thiện và quyết định theo thẩm quyền.