Năm 2025, giải ngân vốn ODA tại Cần Thơ chậm hơn kỳ vọng do vướng thủ tục với nhà tài trợ và lựa chọn nhà thầu ở các dự án lớn. Thành phố đang mổ xẻ nguyên nhân, đề ra giải pháp để tăng tốc giải ngân trong năm 2026.

Dự án lớn, giải ngân chưa đạt kế hoạch

Theo ông Võ Nhựt Quang, Phó giám đốc Sở Tài chính TP Cần Thơ, tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn vốn nước ngoài năm 2025 của thành phố hơn 404 tỷ đồng, phân bổ 3 dự án.

Cụ thể, dự án đầu tư xây dựng công trình Chương trình đầu tư phát triển mạng lưới y tế cơ sở vùng khó khăn tỉnh Sóc Trăng (cũ) hơn 16,5 tỷ đồng; dự án đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước và xử lý nước thải tỉnh Sóc Trăng hơn 91 tỷ đồng và dự án phát triển đô thị xanh thích ứng biến đổi khí hậu TP Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang (cũ) hơn 232 tỷ đồng.

Đến ngày 15/1 giá trị giải ngân hơn 192 tỷ đồng, tương đương 56,3% kế hoạch; trong đó, dự án phát triển đô thị xanh thích ứng biến đổi khí hậu TP Ngã Bảy vốn năm 2025 hơn 80 tỷ đồng nhưng giải ngân được 40 tỷ đồng. Hai dự án còn lại không giải ngân được do thực hiện các thủ tục sáp nhập chính quyền 2 cấp.

Trong số các dự án sử dụng vốn ODA, dự án phát triển đô thị xanh thích ứng với biến đổi khí hậu TP Ngã Bảy là dự án gặp nhiều khó khăn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân chung.

"Dự án này sử dụng vốn vay của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), bao gồm nhiều gói thầu thi công xây dựng, cung cấp và lắp đặt thiết bị hệ thống thoát nước mưa, thu gom xử lý nước thải và nhà máy xử lý nước thải.

Quá trình lựa chọn nhà thầu phát sinh đơn kiến nghị, khiến nhà tài trợ yêu cầu làm rõ và đến nay vẫn chưa có văn bản "không phản đối" chính thức. Việc chậm có ý kiến của AFD dẫn đến hồ sơ dự thầu hết hiệu lực, chủ đầu tư không thể ký hợp đồng, kéo theo tiến độ thực hiện dự án và giải ngân vốn bị đình trệ", ông Võ Nhựt Quang nhận định.

Theo đại diện chủ đầu tư là Ban QLDA các công trình đầu tư xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp TP Cần Thơ, bên cạnh vướng mắc trên, nhiều thủ tục xin ý kiến nhà tài trợ đối với hồ sơ mời thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu, hợp đồng, kế hoạch môi trường xã hội… mất nhiều thời gian. Có gói thầu tổng thời gian xin ý kiến "không phản đối" của nhà tài trợ kéo dài đến hơn 200 ngày, gây áp lực lớn cho chủ đầu tư và cơ quan quản lý.

Theo đánh giá của Sở Tài chính, các vướng mắc nêu trên chủ yếu xuất phát từ yếu tố khách quan, liên quan đến quy trình thẩm định, cho ý kiến của nhà tài trợ nước ngoài. Trong khi đó, một số dự án khác như Dự án đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước và xử lý nước thải TP Sóc Trăng – giai đoạn 2 đã hoàn thành trong năm 2025, nên phần vốn còn lại không còn nhu cầu sử dụng.

Thực tế này cho thấy, dù nhu cầu đầu tư hạ tầng đô thị, môi trường là rất lớn, song việc phụ thuộc vào thủ tục của nhà tài trợ vẫn là điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ nếu muốn nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ODA.

Tập trung giải pháp căn cơ trong năm 2026

Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho rằng, sang năm 2026, thành phố được giao kế hoạch vốn ODA hơn 292 tỷ đồng và dự kiến có thêm dự án khởi công mới sử dụng vốn vay WB. Trước yêu cầu đẩy nhanh giải ngân, thành phố xác định công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là nút thắt then chốt cần ưu tiên xử lý.

"Cùng với đó, thành phố yêu cầu các nhà thầu khẩn trương huy động nhân lực, thiết bị, bảo đảm tiến độ đã cam kết; tăng cường kiểm soát tiến độ theo tuần, tháng và kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm hợp đồng. Công tác giải ngân vốn ODA cũng được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tổ chức, cá nhân, người đứng đầu", ông Hòa nhấn mạnh.

TP Cần Thơ đồng thời phát huy vai trò các tổ công tác thúc đẩy giải ngân, tăng cường kiểm tra hiện trường, kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh, không để tình trạng dự án kéo dài, vốn ODA tồn đọng.

Việc nhận diện rõ nguyên nhân, đặc biệt là những vướng mắc trong phối hợp với nhà tài trợ, được xem là cơ sở quan trọng để Cần Thơ điều chỉnh cách làm, chủ động hơn trong tổ chức thực hiện các dự án ODA.

Nếu các giải pháp được triển khai quyết liệt, đồng bộ, thành phố kỳ vọng tiến độ giải ngân vốn nước ngoài sẽ được cải thiện rõ nét trong năm 2026, góp phần thúc đẩy phát triển hạ tầng đô thị và tăng trưởng bền vững.