Giữa nhịp phát triển của một siêu đô thị lớn nhất nước, hàng triệu người lao động tại TP.HCM vẫn sống trong những khu trọ chật hẹp. Bài toán nhà ở cho thuê vì thế không chỉ là câu chuyện an sinh mà còn là chiến lược phát triển đô thị.
Bài 1: Người lao động TP.HCM chật vật lo chỗ thuê trọ
Hơn 1,4 triệu người đang sống trong các khu nhà trọ trên địa bàn TP.HCM. Đằng sau những căn phòng chỉ hơn chục mét vuông là câu chuyện mưu sinh nhọc nhằn, những gia đình trẻ phải gửi con về quê cho nội - ngoại, nhiều công nhân chưa dám nghĩ đến việc mua nhà... Đó là thực tế để TP.HCM nhìn lại chiến lược phát triển nhà ở của một siêu đô thị đang tiếp tục mở rộng, trong đó ưu tiên chốn an cư cho người lao động.
Bữa cơm đoàn tụ qua màn hình điện thoại
Đã hơn năm tháng kể từ ngày ba đứa con trở về quê ngoại ở Cà Mau, bữa cơm tối của chị Ngô Kiều Tiên (34 tuổi) và chồng trong căn phòng trọ hơn 15m2 tại phường Bình Hòa, TP.HCM vẫn luôn có một chiếc điện thoại đặt giữa mâm cơm.
Vợ chồng chị Ngô Kiều Tiên chuẩn bị bữa cơm trưa trong căn phòng trọ chật hẹp.
Đúng 20h, sau khi tan ca trở về, hai vợ chồng lại gọi video về quê. Trên màn hình nhỏ, ba đứa trẻ ríu rít khoe chuyện học hành, còn người mẹ chỉ biết lặng lẽ động viên các con cố gắng. Cuộc gọi kết thúc cũng là lúc căn phòng trọ trở lại với sự yên tĩnh quen thuộc.
Vợ chồng chị Tiên quê Cà Mau, lên Bình Dương (nay thuộc TP.HCM) lập nghiệp hơn bốn năm trước. Chị làm công nhân ngành giày da, chồng làm công nhân cơ khí.
Những ngày còn khỏe mạnh, cả hai vợ chồng tăng ca đến tối, tổng thu nhập gần 20 triệu đồng mỗi tháng. Sau khi trừ tiền thuê trọ, điện, nước, ăn uống và chi phí nuôi ba con nhỏ, số tiền còn lại chỉ khoảng 4 - 5 triệu đồng mỗi tháng.
Cách đây vài tháng, tai nạn lao động bất ngờ ập đến khiến chị Tiên phải nghỉ việc thời gian dài. Thu nhập gia đình giảm sút, chi phí sinh hoạt giữa thành phố ngày càng đắt đỏ buộc hai vợ chồng phải gửi con về quê để ông bà chăm sóc.
"Mỗi lần gọi điện nhìn các con qua màn hình điện thoại là tôi chỉ biết khóc. Chỉ mong mau hồi phục để đi làm trở lại, đón các con lên ở cùng", chị Tiên nghẹn ngào.
Chắt chiu từng đồng cũng khó mua được nhà
Cách phòng trọ của chị Tiên không xa, anh Nguyễn Văn Tuyến (42 tuổi) đã nhiều năm gắn bó với những căn phòng trọ chật hẹp tại phường Tam Bình.
Là lao động tự do, thu nhập theo ngày phụ thuộc vào công việc, anh chưa bao giờ dám nghĩ đến việc mua nhà tại TP.HCM. Điều khiến anh trăn trở nhất không phải là giá nhà tăng bao nhiêu, mà là mỗi năm tiền thuê trọ, tiền điện nước đều tăng, trong khi thu nhập gần như không thay đổi.
Anh Tuyến vào TP.HCM hơn 15 năm trước với mong muốn kiếm tiền đổi đời. Ban đầu, hai vợ chồng làm công nhân tại khu công nghiệp Sóng Thần, sau đó chuyển sang bán đồ chơi trẻ em trước các trường học.
Tổng thu nhập gia đình khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, nhưng sau khi chi trả tiền nhà, sinh hoạt phí và học phí cho hai con, số tiền tích lũy chẳng đáng là bao. Căn phòng nhỏ từng đủ cho gia đình sinh hoạt khi các con còn bé, nhưng nay đã trở nên chật chội. Những ngày nắng nóng, căn phòng như một chiếc lò hấp nóng nực, bí bách.
"Ai cũng muốn có nhà riêng để ổn định cuộc sống. Nhưng giá nhà tăng từng ngày, còn thu nhập của người lao động thì gần như không thay đổi. Làm cả đời cũng chưa chắc mua nổi một căn nhà", anh Tuyến chia sẻ.
Điều khiến anh trăn trở hơn cả là tương lai của các con, mong chúng được học hành đầy đủ để không phải sống cảnh thuê trọ kéo dài như bố mẹ.
Anh Nguyễn Văn Tuyến trầm ngâm chia sẻ về những khó khăn, gánh nặng chi phí sinh hoạt trong không gian chật hẹp của phòng trọ.
"Nếu có một căn nhà cho thuê ổn định, giá phù hợp, tôi sẵn sàng thuê lâu dài thay vì cứ vài năm lại chuyển chỗ ở", anh Tuyến nói.
Ở một khu trọ khác, chị Nguyễn Thị Thiện (24 tuổi), quê Bình Định (nay thuộc tỉnh Gia Lai) đang chật vật với cuộc sống nơi đô thị.
Là công nhân tại khu công nghiệp Đồng An 2 với thu nhập khoảng 7 - 8 triệu đồng mỗi tháng, để tiết kiệm chi phí, chị ở ghép với một người bạn trong căn phòng khoảng 15m2. Sau khi trừ tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt, tháng nào có tăng ca chị mới để dành được khoảng 1 - 2 triệu đồng gửi về quê.
"Có tháng làm nhiều thì còn dư một ít. Có tháng không tăng ca thì gần như chẳng để dành được đồng nào", chị Thiện nói.
Dù còn trẻ, chị cũng chưa dám nghĩ đến chuyện mua nhà hay lập gia đình.
Nơi ở tốt vẫn là ao ước với số đông công nhân nghèo
Không phải người lao động nào cũng chấp nhận sống trong cảnh chật chội như vậy. Tại khu nhà lưu trú công nhân Thiên Phát (khu chế xuất Linh Trung II, phường Tam Bình), gia đình chị Lê Thị Lệch (41 tuổi) đã gắn bó nơi đây gần 10 năm.
Căn hộ rộng khoảng 35m2, chi phí thuê và sinh hoạt khoảng 3,5 triệu đồng mỗi tháng. Điều chị Lệch hài lòng nhất là không gian có sân chơi cho trẻ, môi trường thoáng đãng và hệ thống camera an ninh cùng bảo vệ túc trực 24/24.
"Dù đi làm hay vắng nhà thì tôi cũng yên tâm vì ở đây an ninh tốt, có camera và bảo vệ thường xuyên. Con ở nhà cũng không lo lắng nhiều", chị chia sẻ.
Nhưng gia đình có hai con nhỏ, phần lớn thu nhập dành cho sinh hoạt và học hành, khả năng tích lũy gần như không còn. Chị Lệch mong các chính sách nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội gần khu công nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh, giúp công nhân đi làm gần, đỡ kẹt xe, đỡ tốn xăng, cuộc sống cũng dễ thở hơn.
Chị Trương Thị Thảo (32 tuổi) đang thuê nhà tại đây cho biết, với thu nhập của hai vợ chồng, việc mua nhà riêng gần như bất khả thi.
Theo chị, những mô hình nhà ở cho thuê gần khu chế xuất, có trường mầm non và dịch vụ chăm sóc trẻ, giúp công nhân tiết kiệm thời gian di chuyển và yên tâm đi làm.
Chị Trương Thị Thảo sử dụng không gian trong căn hộ thuê để học tập, làm việc và sinh hoạt hằng ngày.
Nhưng những khu nhà lưu trú như Thiên Phát vẫn là số ít. Phần lớn trong số khoảng 1,4 triệu người thuê trọ tại TP.HCM đang sống trong các phòng trọ hình thành tự phát, quy mô nhỏ lẻ, chất lượng không đồng đều, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, nhà trẻ hay các dịch vụ công thiết yếu.
Giấc mơ giản dị
Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau nhưng đều chung một điểm: Họ là những người lao động nhập cư đang lặng lẽ góp sức vào sự phát triển của thành phố, nhưng vẫn phải sống trong những căn phòng trọ chật hẹp và nỗi lo tài chính, cơm áo gạo tiền luôn thường trực.
Với nhiều công nhân, tăng ca là lựa chọn bắt buộc để tăng thêm thu nhập. Nhưng nếu biến cố bất ngờ ập đến như tai nạn lao động, bệnh tật hoặc mất việc, số tiền tích lũy sẽ không còn.
Đối với những công nhân như chị Tiên, anh Tuyến hay chị Thiện, giấc mơ an cư rất giản dị: Một mái nhà đủ rộng để cả gia đình quây quần sau giờ tan ca, con cái được lớn lên trong điều kiện tốt hơn và mỗi tháng không còn nơm nớp lo tiền nhà, tiền điện hay bữa cơm ngày mai.
Điều họ cần không hẳn là một căn hộ để sở hữu, mà trước hết là một nơi ở đủ ổn định, để mỗi bữa cơm tối không còn phải kết nối qua màn hình điện thoại.
Câu chuyện của họ cũng là câu chuyện của khoảng 1,4 triệu người đang thuê trọ trong gần 560.000 phòng trọ tại TP.HCM. Sở Xây dựng TP.HCM xác định còn khoảng 974.000 người có nhu cầu về nhà ở xã hội. Khoảng cách giữa những con số ấy với thực tế cuộc sống của hàng triệu lao động nhập cư chính là điểm khởi đầu buộc TP.HCM phải thay đổi tư duy phát triển nhà ở của thành phố...
Theo Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), toàn thành phố hiện có khoảng 60.470 cơ sở cho thuê trọ với gần 560.000 phòng, đáp ứng nhu cầu cư trú của khoảng 1,4 triệu người. Sở Xây dựng TP.HCM xác định nhu cầu về nhà ở xã hội vẫn rất lớn, với khoảng 974.000 người.
Khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy phát triển nhà ở: từ sở hữu nhà cho mọi người, sang xây dựng thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, ổn định và bền vững.
Nhận diện rõ vấn đề này, TP.HCM đã xác định phát triển nhà ở xã hội, đặc biệt là nhà ở xã hội cho thuê, là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chương trình phát triển nhà ở giai đoạn mới. Mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 181.257 căn nhà ở xã hội, trong đó có khoảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê.
Tại Hội nghị xúc tiến phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê tổ chức ngày 9/6, 13 doanh nghiệp cam kết nghiên cứu, đầu tư gần 100.000 căn nhà ở xã hội cho thuê.
Tuy nhiên, từ mục tiêu đến hiện thực vẫn còn khoảng cách không nhỏ. Để phát triển thị trường nhà ở cho thuê, không chỉ cần quyết tâm của chính quyền mà còn đòi hỏi sự đồng hành của doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, chuyên gia và toàn xã hội. Quỹ đất, thủ tục đầu tư, nguồn vốn, cơ chế ưu đãi, mô hình quản lý và vận hành sau đầu tư vẫn là những "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ bằng những giải pháp đồng bộ, dài hạn.
Với mong muốn góp thêm góc nhìn cho quá trình hoàn thiện chính sách, Báo Xây dựng thực hiện chuyên đề "Nhà ở cho thuê – Từ nhu cầu an cư đến chiến lược phát triển đô thị TP.HCM".
Thông qua những câu chuyện đời sống của người lao động, phân tích từ thực tiễn thị trường, ý kiến của cơ quan quản lý, hiệp hội, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, loạt bài hướng đến một câu hỏi lớn: Làm thế nào để nhà ở cho thuê không chỉ là giải pháp trước mắt về chỗ ở, mà trở thành một trụ cột của chính sách an sinh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đô thị lớn nhất cả nước?
Mời độc giả theo dõi tiếp bài 2: Vì sao TP.HCM chuyển trọng tâm từ bán sang cho thuê căn hộ?
