Quy mô lớn, triển khai kéo dài

Ngày 11/2, ông Đồng Văn Thanh, Phó Bí thư Thường trực, Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ cho biết, HĐND vừa thống nhất chủ trương điều chỉnh dự án Phát triển thành phố Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng của đô thị, dự án nhóm A sử dụng vốn ODA do Ngân hàng Thế giới tài trợ.

Động thái này được xem là bước "cứu tiến độ" khi hàng loạt hạng mục chống ngập, kè sông, cải tạo kênh rạch vẫn còn dang dở dù thời hạn hiệp định đã kết thúc từ giữa năm 2024.

Theo ông Bùi Thái Thượng, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức, TP Cần Thơ (Ban Quản lý dự án ODA), việc điều chỉnh là cần thiết để hoàn thiện hệ thống hạ tầng chống ngập và môi trường đô thị, đồng thời thay thế phần vốn ODA đã hết hiệu lực bằng ngân sách địa phương.

Dự án được Thủ tướng phê duyệt danh mục từ đầu năm 2016, điều chỉnh chủ trương đầu tư năm 2021. Chủ đầu tư là UBND TP Cần Thơ, Ban Quản lý dự án ODA làm đại diện. Nguồn vốn do Ngân hàng Thế giới và SECO tài trợ.

Tổng mức đầu tư ban đầu hơn 9.000 tỷ đồng, tương đương hơn 402 triệu USD. Trong đó, vốn vay ODA hơn 5.697 tỷ đồng, vốn ODA không hoàn lại hơn 91 tỷ đồng, vốn đối ứng hơn 3.378 tỷ đồng.

Dự án gồm 3 hợp phần: kiểm soát ngập lụt và vệ sinh môi trường; phát triển hành lang đô thị; tăng cường quản lý đô thị thích ứng biến đổi khí hậu. Công trình thuộc lĩnh vực thủy lợi và giao thông, cấp II–III, thời gian thực hiện từ 2016 đến 30/6/2024.

Sau một thập kỷ, bức tranh tiến độ cho thấy nhiều điểm nghẽn. Trong 46 gói thầu sử dụng vốn ODA có 26 gói xây lắp thì mới hoàn thành 17 gói; 8 gói chưa hoàn thành khối lượng; 1 gói chưa đấu thầu. Với 11 gói tư vấn, còn 1 gói dở dang. Hợp phần 3 có 9 gói thì 1 gói chưa hoàn tất.

Một số hạng mục phải dừng hoặc không triển khai, như nâng cấp mặt đường Cách Mạng Tháng Tám, trang thiết bị trung tâm quản lý giao thông đô thị do trùng lặp với dự án khác.

Ngược lại, 232/232 gói thầu vốn đối ứng đã hoàn thành. Lũy kế giải ngân toàn dự án hơn 7.586 tỷ đồng trên 9.000 tỷ đồng, tương đương 82,76%. Trong đó, vốn ODA đạt 80%, vốn đối ứng đạt 87,49%.

Theo ông Bùi Thái Thượng, nguyên nhân chính khiến dự án "trượt tiến độ" là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Tổng cộng có 4.727 hồ sơ bị ảnh hưởng. Đến giữa năm 2024 đã phê duyệt bồi thường 100% hồ sơ với hơn 2.300 tỷ đồng, chi trả 97%. Tuy nhiên vẫn còn 116 hồ sơ chưa nhận tiền, khoảng 43 tỷ đồng do khiếu nại, chưa thống nhất phương án. Ngoài ra còn 28 tỷ đồng thanh toán mua 202 lô nền tái định cư chưa hoàn tất.

Một số vị trí trọng yếu vẫn chưa bàn giao, như khu Trung tâm Huấn luyện quân y Quân khu 9, 75 hồ sơ dọc các tuyến kênh rạch và đoạn 420m kè rạch Bà Bộ. Các điểm nghẽn này khiến nhiều gói thầu xây lắp phải chờ mặt bằng, kéo dài thời gian thi công.

Điều chỉnh ra sao?

Trong khi đó, hiệp định vay vốn ODA đã kết thúc giải ngân. Nếu không điều chỉnh cơ cấu vốn, các hạng mục còn lại sẽ thiếu nguồn lực để hoàn thành.

Vì vậy, thành phố buộc phải thay thế phần vốn ODA chưa sử dụng bằng ngân sách địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hòa, Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ, phương án điều chỉnh bao gồm cắt giảm một số hạng mục đầu tư ban đầu.

Cụ thể, thu hẹp khu tái định cư An Bình còn 28,28 ha; cắt 3 tuyến rạch nội ô gồm Mương Lộ 91B, Ông Đạo, Cây Me; bỏ hạng mục trang thiết bị trung tâm quản lý giao thông; không nâng cấp đường Cách Mạng Tháng Tám và không nâng cao lan can kè sông Cần Thơ đoạn Nhà khách số 2 – cầu Ninh Kiều.

Bên cạnh đó, dự án bổ sung các hạng mục mới như trang thiết bị trạm bơm âu thuyền Cái Khế và đoạn đường – công viên dài 170m sau kè sông.

Sau điều chỉnh, tổng mức đầu tư còn 8.971 tỷ đồng, giảm 196 tỷ đồng. Vốn vay ODA giảm hơn 1.136 tỷ đồng; vốn ODA không hoàn lại giảm gần 21 tỷ đồng; vốn đối ứng tăng thêm 961 tỷ đồng để bù phần thiếu hụt. Thời gian thực hiện kéo dài đến 31/12/2028.

Việc điều chỉnh lần này được kỳ vọng tháo gỡ nút thắt cho một dự án chống ngập có vai trò then chốt với Cần Thơ. Tuy nhiên, sau 10 năm trầm lắng, bài toán lớn vẫn là mặt bằng, nguồn vốn và kỷ luật thực thi. Nếu không rốt ráo, nguy cơ một dự án nghìn tỷ tiếp tục kéo dài là điều không ai mong muốn.

Vướng thủ tục từ nhà tài trợ, Cần Thơ tập trung gỡ nút thắt giải ngân vốn ODA

Năm 2025, giải ngân vốn ODA tại Cần Thơ chậm hơn kỳ vọng do vướng thủ tục với nhà tài trợ và lựa chọn nhà thầu ở các dự án lớn. Thành phố đang mổ xẻ nguyên nhân, đề ra giải pháp để tăng tốc giải ngân trong năm 2026.