An cư từ nhà ở xã hội (kỳ 1): Tăng tốc xây dự án, dựng ước mơ

LTS: Đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội (NƠXH) giai đoạn 2021 - 2030 của Thủ tướng Chính phủ đang được Bộ Xây dựng, địa phương, các đơn vị chức năng tăng tốc triển khai trên nền tảng hệ thống pháp lý, cơ chế chính sách ngày một đồng bộ, ưu đãi; sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhà đầu tư.

Tháng 4/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành Công điện 08 về việc đẩy mạnh phát triển NƠXH trong năm 2026; nhằm bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu được giao theo Nghị quyết số 07/NQ-CP ngày 12/1/2026 của Chính phủ. "Luồng xanh ưu tiên" tiếp tục mở lối cho hành hiện thực ước mơ an cư cho người dân bằng những giải pháp cụ thể, quyết liệt

Nhiều địa phương đã chủ động rà soát quy hoạch, bố trí quỹ đất, rút ngắn thủ tục hành chính, thu hút doanh nghiệp tham gia; giảm chênh lệch cung - cầu. Năm 2025, lần đầu tiên cả nước đã vượt mốc hoàn thành 100.000 căn NƠXH. Con số này năm 2026 kỳ vọng hoàn thành gần 170.000 căn. Với các địa phương miền Trung - Tây Nguyên đang tăng tốc triển khai, nhiều nơi Đà Nẵng, Khánh Hoà, Gia Lai cán đích vượt chi tiêu giao số căn NƠXH.

Bên cạnh đó, một số hạn chế nhất định về thủ tục triển khai, quỹ đất sạch, khó khăn tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, chênh lệch cung - cầu… đang được các tỉnh, thành tập trung giải quyết, khơi thông điểm nghẽn để tăng tốc hoàn thành NƠXH, góp phần cùng cả thực hiện hiệu quả Đề án một triệu căn NƠXH trong giai đoạn cao điểm về đích 2026-2028.

Báo Xây dựng khởi đăng loạt bài "An cư từ nhà ở xã hội" nhằm phản ánh bức tranh triển khai NƠXH tại miền Trung - Tây Nguyên trong bối cảnh chung thực thi chính sách an sinh xã hội này của cả nước với nhiều lát cắt từ cơ chế chính sách, triển khai thực thi đến hiệu quả và những vấn đề đặt ra của NƠXH.

Chạm tay giấc mơ an cư

Trong căn hộ rộng hơn 60m² tại Khu đô thị An Bình Tân, phường Nam Nha Trang (Khánh Hòa), anh Lê Tuấn, kỹ sư công nghệ thông tin quê Đắk Lắk, nhớ như in cảm giác xúc động khi lần đầu chạm tay căn NƠXH.

"Lúc nhận được thông báo đủ điều kiện ký hợp đồng mua NƠXH, vợ chồng tôi gần như thức trắng đêm. Thu nhập bấp bênh, không có điều kiện vay vốn ngân hàng, làm sao đủ tiền mà sở hữu căn hộ. May có NƠXH với nhiều chính sách ưu đãi, gia đình tôi mới được an cư", anh Tuấn tâm sự.

Ba năm sống tại Nha Trang là ba lần gia đình Tuấn phải chuyển chỗ trọ. Từ khu tập thể công ty chật chội đến những phòng trọ thường xuyên ngập nước mỗi mùa mưa, rồi tiếp tục chuyển đi để tìm nơi ổn định hơn.

Theo anh Tuấn, thuê trọ khiến cuộc sống luôn bấp bênh. Giá nhà thuê có thể tăng, chuyển chỗ ở khiến sinh hoạt gia đình bị đảo lộn, có những lúc tưởng chừng như bế tắc vì không thấy tương lai.

Anh Tuấn cười: "Giờ thì mọi thứ khác hẳn, ổn định cuộc sống dẫn đến ổn định công việc và vợ chồng tôi có điều kiện để lo cho con cái".

Không riêng anh Tuấn, hàng nghìn người thu nhập thấp chạm giấc mơ an cư nhờ mua được nhà NƠXH mà tỉnh Khánh Hoà đang tăng tốc hoàn thành. Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Khánh Hoà, chỉ riêng năm 2025, Khánh Hòa hoàn thành 3.023 căn NƠXH, vượt chỉ tiêu Thủ tướng giao. Nhiều dự án đã khởi công hoặc tiếp nhận hồ sơ mua nhà, tạo sức hút lớn nhờ giá bán phù hợp hơn so với nhà ở thương mại.

Tương tự, tại Gia Lai, chị Võ Thị Kim Thoa từng có 7 năm sống trong những phòng trọ chật hẹp trước khi mua trả góp căn hộ tại chung cư NƠXH Tân Đại Minh ở khu vực Quy Nhơn.

Ngày nhận chìa khóa căn hộ mới, hai mẹ con chị tự tay sơn tường, mua đồ cũ để tiết kiệm chi phí nhưng vẫn cố gắng tạo dấu ấn riêng cho tổ ấm đầu tiên của mình. "Có mái ấm riêng cũng đồng nghĩa có thêm chỗ dựa để ổn định cuộc sống và an tâm làm việc", chị Thoa nói.

Vợ chồng anh Nguyễn Trọng Kha và chị Phạm Thị Hồng Phúc vừa chuyển từ căn phòng trọ chỉ khoảng 18m² sang căn hộ NƠXH rộng gần 60m An Phú Thịnh khu vực Gia Lai. "Giờ không phải sống trong nơi trọ chật hẹp, bí bách, vợ chồng tôi vui lắm", chị Phúc nói.

Bà Nguyễn Thị Hằng, cư dân chung cư NƠXH An Phú Thịnh từng lo không quen với cuộc sống chung cư sau khi nhà cũ bị giải tỏa. "Môi trường sống mới có an ninh tốt, tiện ích đồng bộ và cộng đồng dân cư thân thiện. Nên chỉ sau vài tháng, tôi đã thích nghi với cuộc sống ở chung cư", bà Hằng chia sẻ.

Bà Trịnh Thị Nhâm, giáo viên nghỉ hưu, đã thuê căn hộ tại khu đô thị phía Nam cầu Đăk Bla (Quảng Ngãi) gần một năm nay. Bà vui vì được an cư trong môi trường sống an toàn, quản lý chặt chẽ và cộng đồng cư dân văn minh.

Với Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Huế…. NƠXH đang là giải pháp thiết thực cho giấc mơ an cư của công nhân, người lao động, cán bộ viên chức thu nhập thấp. 

Địa phương nỗ lực

Ghi nhận của PV Báo Xây dựng, giai đoạn 2025-2026 được đánh giá như bản lề của thị trường NƠXH trong bối cảnh mới: hệ thống pháp luật được kiện toàn, đồng bộ hơn; cơ chế chính sách được tăng cường, rõ nét, đột phá; sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị ở địa phương và vai trò chủ đạo trong xây dựng NƠXH của các doanh nghiệp. Bức tranh NƠXH cả nước nói chung và khu vực miền Trung - Tây Nguyên nói riêng thêm khởi sắc.

Ông Lê Đăng Tuấn, Phó giám đốc Sở Xây dựng Gia Lai cho biết: "NƠXH không chỉ là chính sách an sinh mà còn là chiến lược giữ chân nguồn nhân lực trong bối cảnh địa phương hướng tới tăng trưởng kinh tế hai con số, phát triển mạnh công nghiệp, công nghệ và du lịch. Thống kê Sở Xây dựng Gia Lai, năm 2025, tỉnh đã hoàn thành và đưa vào sử dụng 742 căn NƠXH. Đến nay, Gia Lai đã hoàn thành xây dựng phần thô khoảng 1.077 căn, đạt 53,85% kế hoạch.

Đà Nẵng được xem là điểm sáng phát triển NƠXH của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Theo thống kê của Sở Xây dựng Đà Nẵng, năm 2025, thành phố Đà Nẵng đã hoàn thành 5 dự án với 2.907 căn hộ, đạt 108% chỉ tiêu Chính phủ giao. Năm 2026, Đà Nẵng kỳ vọng hoàn thành gần 5.000 căn hộ và đang triển khai 15 dự án với hơn 10.800 căn.

Lãnh đạo Sở Xây dựng TP Huế cho hay, hàng loạt dự án NƠXH đang được triển khai đồng loạt. Thành phố Huế hiện có 11 dự án, với tổng quy mô hơn 12.000 căn hộ. Năm 2026, TP Huế đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 3.571 căn trong năm 2026, trong đó chỉ tiêu Bộ Xây dựng giao là 3.200 căn.

Giảm chênh lệch - cung cầu

Với Quảng Ngãi, địa phương có bước thăng trầm NƠXH thời gian qua, hiện đang tăng tốc tối đa trong việc khởi công, xây dựng NƠXH và đưa các dự án vào hoàn thành. Tính đến hết quý I/2026, toàn tỉnh mới chỉ hoàn thành 364 căn NƠXH. Tuy nhiên, địa phương có gần 100.000 công nhân đang làm việc trong các khu công nghiệp, dẫn đến sự chênh lệch cung - cầu NƠXH rất lớn.

Theo Sở Xây dựng Quảng Ngãi, nguyên nhân chính là do nhiều năm qua, các khu đô thị, khu dân cư thương mại chưa bố trí quỹ đất 20% để phát triển NƠXH theo quy định. Trong khi đó, phần lớn quỹ đất quy hoạch hiện nay vẫn chưa được giải phóng mặt bằng, ngân sách địa phương còn khó khăn nên chưa thể tạo quỹ đất sạch để thu hút đầu tư.

Không chỉ Quảng Ngãi, nhiều địa phương khác cũng gặp khó trong việc cân đối nguồn vốn và đảm bảo lợi nhuận cho doanh nghiệp. Tại Huế, dù đã có chính sách tín dụng ưu đãi cho NƠXH nhưng việc tiếp cận vốn vẫn chưa thuận lợi, do các ngân hàng thương mại còn chờ hướng dẫn cụ thể từ Ngân hàng Nhà nước.

Với Đà Nẵng sức hút NƠXH chưa bao giờ hạ nhiệt mỗi khi có dự án thu nhận hồ sơ, xét chọn đối tượng. Cảnh người dân xếp hàng dài, chen chân từ sáng sớm cho thấy nhu cầu NƠXH còn rất lớn.

Ông Lê Văn Tuấn, Phó giám đốc Sở Xây dựng Đà Nẵng cho biết: Áp lực nhà ở đang gia tăng mạnh. Sau khi hợp nhất địa giới hành chính với Quảng Nam, kéo theo nhu cầu chỗ ở cho người lao động, cán bộ và người dân tăng cao. 

Thành phố hiện đã xác định 46 khu đất với tổng diện tích khoảng 134ha đủ điều kiện phát triển NƠXH giai đoạn 2025-2030, quy mô dự kiến khoảng 42.700 căn hộ. Tăng cường các dự án là một trong giải pháp quan trọng để điều hòa cung cầu bài toán NƠXH.