Cải tạo rạch Thủ Đức: Từ xử lý điểm ngập đến giải bài toán cả lưu vực

Hễ mưa là ngập nặng

Nhiều năm qua, khu vực TP Thủ Đức cũ, đặc biệt vùng quanh chợ Thủ Đức, là một trong những nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng khi xuất hiện mưa lớn. Trên các tuyến Đặng Thị Rành, Dương Văn Cam, Hồ Văn Tư, Kha Vạn Cân cùng một số tuyến đường lân cận, nước mưa có thời điểm thoát không kịp, gây ngập, ảnh hưởng đến giao thông và đời sống người dân.

Là khu vực có mật độ dân cư cao, buôn bán sầm uất, tình trạng ngập không chỉ gây khó khăn cho người tham gia giao thông mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc kinh doanh của các hộ dân, tiểu thương quanh chợ.

Ghi nhận trong cơn mưa lớn chiều tối 11/9, nhiều tuyến đường quanh chợ Thủ Đức nhanh chóng chìm trong biển nước. Nước mưa dâng trên mặt đường, cuốn theo đầy rác thải. Phương tiện trên đường chết máy la liệt; trong khi đó, người dân sinh sống và buôn bán hai bên đường chật vật xoay xở khi nước tràn vào khu vực trước nhà, cửa hàng.

Trước đó, trong các đợt mưa lớn hồi đầu tháng 5, tình trạng ngập cũng xuất hiện tại nhiều tuyến đường khu vực này. Việc ngập lặp lại cho thấy áp lực lên hệ thống thoát nước tại khu vực trung tâm Thủ Đức vẫn còn lớn, nhất là khi lượng nước từ nhiều khu vực cùng lúc dồn về trong những trận mưa có cường độ cao.

Chính vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là xử lý từng điểm ngập trên mặt đường, mà cần tăng năng lực tiêu thoát cho toàn bộ lưu vực. Trong đó, việc cải tạo, nạo vét rạch Thủ Đức, kết nối đồng bộ với các tuyến thoát nước và nâng công suất trạm bơm cuối rạch được kỳ vọng tạo thêm dư địa tiếp nhận, điều tiết và tiêu thoát nước cho khu vực. 

Giải bài toán đô thị cho cả lưu vực

Vừa qua, HĐND TP.HCM đã thông qua chủ trương đầu tư dự án Cải tạo rạch Thủ Đức. Dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM quản lý, có tổng mức đầu tư 5.124 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2026 - 2031.

Mục tiêu chính của dự án là nâng cao năng lực tiêu thoát nước cho lưu vực, góp phần giải quyết căn bản tình trạng ngập úng tại khu vực chợ Thủ Đức và các khu vực lân cận, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn kết hợp triều cường và tăng khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Dự án sẽ cải tạo đoạn rạch Thủ Đức từ sau cầu Ngang đến sông Sài Gòn dài khoảng 2.350m và đoạn rạch Nhà Trà dài khoảng 650m. Tổng chiều dài cải tạo khoảng 3km.

Rạch sẽ được nạo vét đến cao độ từ -2m đến -3,5m, sử dụng cừ ván dự ứng lực để gia cố. Bề rộng rạch sau cải tạo từ 11m đến 30m.

Một hạng mục quan trọng khác là nâng công suất trạm bơm tại vị trí cống ngăn triều giáp sông Sài Gòn. Công suất trạm bơm dự kiến được nâng từ 7.200m3/giờ hiện nay lên khoảng 120.000m3/giờ.

Việc đồng thời cải tạo lòng rạch và nâng năng lực bơm được kỳ vọng tăng khả năng tiếp nhận, điều tiết và thoát nước cho cả lưu vực, nhất là trong những đợt mưa lớn trùng với thời điểm triều cường.

Bên cạnh hạng mục thoát nước, dự án còn xây dựng đường giao thông dọc hai bên rạch với mặt cắt ngang tối thiểu 13m, bố trí vỉa hè và ít nhất hai làn xe. Hệ thống chiếu sáng, thoát nước mưa, thoát nước dân sinh và hào kỹ thuật cũng được đầu tư đồng bộ.

Giữa tuyến đường và kè dọc theo rạch sẽ bố trí công viên, cây xanh; một số vị trí đủ diện tích sẽ kết hợp bố trí khu vực đỗ xe. Qua đó, dự án không chỉ hướng đến giải quyết bài toán thoát nước mà còn gắn với chỉnh trang cảnh quan, cải thiện môi trường và không gian công cộng dọc tuyến rạch.

Dự án cải tạo rạch Thủ Đức thuộc nhóm A, dự kiến ảnh hưởng khoảng 15,698ha đất với 435 trường hợp, gồm 238 trường hợp giải tỏa toàn bộ và 197 trường hợp giải tỏa một phần.

Trong tổng mức đầu tư 5.124 tỷ đồng, chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 2.771 tỷ đồng, chi phí xây dựng 1.631 tỷ đồng. HĐND TP.HCM đã chấp thuận tách dự án thành hai dự án thành phần, trong đó dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có vốn 2.771 tỷ đồng và dự án đầu tư xây dựng 2.353 tỷ đồng.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2026-2027 tập trung chuẩn bị đầu tư và thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư. Từ năm 2027-2030 triển khai thiết kế, đấu thầu và thi công; năm 2030-2031 hoàn thành, nghiệm thu và đưa công trình vào sử dụng.

Khi hoàn thành, dự án không chỉ tăng không gian chứa và khả năng thoát nước ra sông Sài Gòn mà còn kết hợp xây dựng đường giao thông, công viên cây xanh và hạ tầng kỹ thuật hai bên rạch, góp phần chỉnh trang đô thị.