Ngôi nhà đẹp là ngôi nhà khiến bạn hạnh phúc khi được là chính mình

Đa số người Việt sống trong căn nhà mang thẩm mỹ "mẫu"

Tại tập 9 của podcast Trend+, KTS Lê Hưng Trọng (người sáng lập Lê House) và host Lê Anh đã thảo luận về một thực tế quen thuộc trong xã hội hiện đại: Chúng ta sẵn sàng bỏ ra tiền tỉ để dựng xây tổ ấm, nhưng lại vô tình mang gu thẩm mỹ của người khác vào chính không gian sống của mình. Đằng sau câu chuyện về "thẩm mỹ mẫu" này là một suy nghĩ về bản sắc cá nhân và diện mạo của bản sắc kiến trúc.

KTS Lê Hưng Trọng (phải) và host Lê Anh trong tập 9 podcast Trend+.

Theo quan sát nghề nghiệp của KTS Lê Hưng Trọng, khoảng 70-80% người Việt hiện nay đang sống theo những "mẫu" có sẵn, tức những căn hộ giống nhau, những phong cách được sao chép, những không gian an toàn và dễ đoán. Chỉ chừng 20% thật sự hiểu mình muốn gì và dám cá nhân hóa nơi mình ở.

Đáng chú ý, nhóm 20% khác biệt này không hề bị phân tách bởi ranh giới giàu nghèo. Có những người sở hữu thu nhập bình thường nhưng lại có gu sống và trải nghiệm rất riêng; ngược lại, nhiều người có điều kiện kinh tế dư dả vẫn chọn đi theo những lối mòn cũ.

Vì sao đa số chọn "thẩm mỹ mẫu"? Theo KTS Lê Hưng Trọng, người Việt nói riêng và người châu Á nói chung lớn lên trong một nền văn hóa đề cao tập thể hơn cá nhân, nơi "cái tôi" thường bị kìm nén từ thuở nhỏ. Lựa chọn theo số đông vì thế trở thành lựa chọn an toàn nhất. Thêm sức ép từ mạng xã hội, khi những phong cách sống được thần tượng hóa và ai cũng muốn sống trong hình ảnh thành công của người khác, thì vòng xoáy "thẩm mỹ mẫu" càng siết chặt.

Kiến trúc sư phải biết từ chối

Một trong những điểm nhấn đắt giá của tập podcast là tình huống giả định khi host Lê Anh đóng vai chủ nhà khó tính và chất vấn quyền phản biện thẩm mỹ của kiến trúc sư.

Đối diện với điều này, KTS Lê Hưng Trọng khẳng định, biết từ chối đúng lúc chính là bản lĩnh của người làm nghề sáng tạo. Việc liên tục thỏa hiệp với yêu cầu "làm y hệt mẫu" sẽ dần bào mòn năng lượng sáng tạo của người thiết kế.

Thay vì từ chối một cách phũ phàng, anh chọn cách đặt câu hỏi ngược để gia chủ tự suy ngẫm: "Anh làm ngôi nhà này cho ai? Cho chính anh hay cho cánh nhìn của người ngoài?". Thực tế, tâm lý xây nhà để cha mẹ tự hào, hàng xóm trầm trồ hay để phô diễn gia thế đã biến ngôi nhà thành một "sân khấu trình diễn" thay vì một chốn thực sự để thuộc về.

Khoảng giếng trời 45m² có cây bưởi (thiết kế: Lê House, ảnh: Hoàng Lê).

Để minh họa cho ngôi nhà như nơi gia chủ được là chính mình, KTS Lê Hưng Trọng kể về một công trình tâm đắc trên phố Triệu Việt Vương, Hà Nội. Nữ chủ nhà lớn lên ở khu phố cổ, tuổi thơ gắn với một cây bưởi trước nhà. Để giữ lấy ký ức ấy, anh thuyết phục gia chủ hy sinh gần 45m² đất vàng giữa thủ đô để làm một khoảng giếng trời, trồng một cây bưởi, đặt dưới tán cây một chiếc bàn ăn.

Quyết định này từng bị nghi ngờ suốt quá trình thi công về sau, nhưng cuối cùng nó đã chứng minh giá trị kép: vừa lưu giữ một miền ký ức, vừa tạo đối lưu không khí tự nhiên giúp căn nhà trở nên mát mẻ giữa mùa hè oi bức.

Từ câu chuyện đó, anh phân biệt hai khái niệm với người làm thiết kế: Sáng tạo "bắt trend" và sáng tạo bền vững. Bắt trend giống đồ ăn nhanh, no đấy nhưng nhất thời; còn sáng tạo bền vững thì ăn lâu mà ngon, mang lại trải nghiệm thật cho người sống trong đó.

Cái bẫy của thiết kế "bắt trend" nằm ở chỗ nó đặt hình ảnh đẹp trên mạng xã hội lên trên con người thật đang sống. Có những công trình lung linh trong ảnh, nhưng người ở thì ngày ngày vật lộn với thấm dột, với những khoảng nắng gắt tạt thẳng vào nhà. Đây là hệ quả của việc sao chép một khuôn mẫu nước ngoài vốn sinh ra cho một khí hậu khác, một lối sống khác.

Lời khuyên cho gia chủ: hãy hạnh phúc trước đã

Nhìn rộng hơn ra quy mô toàn ngành, "thẩm mỹ mẫu" chính là biểu hiện của tâm lý sính ngoại, dẫn đến những công trình "tân cổ chắp vá" hay các "lâu đài" lai căng mọc lên khắp nơi.

Bài học từ lịch sử kiến trúc Đông Dương (Indochine) chính là minh chứng rõ nhất cho tinh thần thích nghi. Khi người Pháp mang kiến trúc châu Âu sang, họ bắt buộc phải bản địa hóa bằng cách thêm cửa lá sách, trần cao, hành lang rộng và mí cửa che mưa nắng để phù hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Chính sự cải tiến này đã tạo nên một phong cách có bản sắc bền vững suốt hơn một thế kỷ.

Một ngôi nhà đẹp là ngôi nhà khiến bạn hạnh phúc khi được là chính mình (Thiết kế: Lê House, ảnh: Hoàng Lê).

Vậy giữa hai lựa chọn, một bên là những thẩm mỹ mẫu đại trà đôi khi xa lạ ngoại nhập, một bên là ngôi nhà phản ánh chính xác "cái tôi" của mình, gia chủ nên nghiêng về đâu? KTS Lê Hưng Trọng không đẩy câu chuyện về một thái cực.

Theo anh, một công trình có chiều sâu được xây trên nền tảng nguyên lý chung mang vẻ đẹp phổ quát, cộng với phần "cái tôi" cá nhân tạo nên linh hồn riêng. Cái đẹp vay mượn từ bên ngoài không xấu, miễn nó được "biên tập" lại cho vừa với con người, nếp sống và mảnh đất của chính gia chủ. Nhưng KTS chỉ biên tập được khi có chất liệu để biên tập và chất liệu ấy đến từ chính gia chủ. Người chủ nhà phải hiểu mình trước đã, thì người thiết kế mới biết phải gạn lọc, nhấn nhá điều gì.

Vì vậy lời khuyên cho người sắp xây nhà không phải là chối bỏ mọi hình mẫu đẹp, cũng không phải chạy theo mọi thứ đang thịnh hành trên Pinterest hay mạng xã hội. Trước khi hỏi "mẫu nào đang đẹp", hãy hỏi mình là ai, mình sống thế nào, điều gì khiến mình dễ chịu trong chính ngôi nhà của mình. Một căn bếp hợp tay người nấu, một khoảng sáng hợp với khí hậu, một góc giữ được ký ức có giá trị lâu dài hơn một khung hình đẹp chụp để đăng.

Hãy sống cho mình và hạnh phúc trước đã, rồi mới có thể lan tỏa điều tốt đẹp cho người khác. Một ngôi nhà, suy cho cùng, nên là nơi ta thuộc về, chứ không phải tấm biển quảng cáo ta dựng lên cho thiên hạ ngắm. Và một nền kiến trúc cũng vậy, nó chỉ thật sự trưởng thành cả người thiết kế lẫn gia chủ đều có can đảm sống đúng với chính mình.