Nhà ở xã hội cho thuê cần trở thành “xương sống” của chiến lược an cư

Nhà ở cho thuê phải trở thành trụ cột chiến lược

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ về tình hình triển khai thực hiện Chỉ thị 34 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát triển nhà ở xã hội trong tình hình mới vào chiều ngày 19/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề cập tới tình trạng tiêu cực, trục lợi chính sách nhà ở xã hội, xuất hiện tình trạng rao bán "suất ngoại giao", "suất đối ngoại", biến nhà ở xã hội thành tài sản đầu cơ.

Trong giai đoạn mới, nhà ở cho thuê được định hướng trở thành một trụ cột chiến lược của hệ thống an sinh đô thị.

Từ thực tế trên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, nhà là để ở, không phải để kinh doanh hay tích sản, đồng thời yêu cầu kiểm soát chặt chẽ, minh bạch việc mua, thuê, chuyển nhượng nhà ở xã hội, bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng.

Theo định hướng được nêu ra, chính sách nhà ở trong giai đoạn mới cần được thiết kế với tư duy dài hạn hơn, trong đó nhà ở cho thuê phải trở thành một trụ cột chiến lược của hệ thống an sinh đô thị.

Nhà ở xã hội đang được tích cực mở rộng quy mô về cả số lượng lẫn chất lượng.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội năm 2026 là 158.723 căn. Tính đến ngày 15/5 vừa qua, đã khởi công xây dựng thêm 34 dự án với quy mô 29.895 căn. Lũy kế khởi công xây dựng là 234 dự án với quy mô 233.962 căn. Hiện nay, các dự án đã hoàn thành là 11.207 căn, khả năng hoàn thành chỉ tiêu năm 2026 tính đến thời điểm hiện nay là 91.293/158.723 căn (đạt 58%).

Về nhu cầu nhà ở cho thuê, Bộ Xây dựng cho biết, trên cơ sở báo cáo của 23/34 địa phương, có 18 địa phương báo cáo nhu cầu thuê nhà ở giai đoạn 2026-2030, với tổng số là 71.187 căn; 3 địa phương báo cáo không có nhu cầu (Cao Bằng, Hà Tĩnh, Gia Lai); 2 địa phương là Thanh Hóa, Quảng Trị đề nghị báo cáo sau khi thành lập Quỹ nhà ở địa phương và rà soát thực tế.

Hiện nay, cả nước đang triển khai gần 800 dự án nhà ở xã hội, với quy mô hơn 720.000 căn.

Tổng hợp từ Bộ Xây dựng, số lượng nhà ở xã hội hiện có, đang cho thuê trên địa bàn cả nước khoảng 42.275 căn. Trong đó, Đà Nẵng dẫn đầu với hơn 12.400 căn, tiếp đến là Bắc Ninh gần 9.850 căn và Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 5.700 căn. Đây cũng là những địa phương đã phát triển và triển khai mô hình nhà ở cho công nhân, người lao động thuê, đã mở ra nhiều cơ hội có nhà để người lao động an cư lạc nghiệp.

Theo đánh giá từ phía Bộ Xây dựng, trong thời gian qua, giá bất động sản, đặc biệt là giá nhà ở và đất ở, đã tăng nhanh và vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân, nhất là người thu nhập thấp tại khu vực đô thị.

Trong khi đó, các dự án nhà ở xã hội chưa thể đáp ứng được số lượng nhu cầu của người thu nhập thấp; khoảng cách giữa cung và cầu vẫn còn khá xa, khiến việc tiếp cận loại hình nhà ở này đối với nhiều người vẫn là bài toán khó.

Cần phát triển mạnh mẽ nhà ở xã hội cho thuê

Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, chuyên gia pháp lý bất động sản, Đoàn luật sư TP. Hà Nội chia sẻ, nhà ở xã hội cho thuê mới đúng bản chất là nhà ở xã hội, vì nhà ở xã hội là hướng đến đối tượng yếu thế có thu nhập thấp, nhóm chủ thể này còn khó khăn trong việc giải quyết nhu cầu ăn, mặc, học hành của con cái, khám chữa bệnh… 

Vì vậy, chính sách nhà ở xã hội cần tiếp cận dưới góc độ giải quyết chỗ ở, thông qua chính sách nhà ở để cho thuê hơn là tiếp cận dưới góc độ giải quyết nhà ở (xây nhà để bán sở hữu). Việc "lệch pha" về chính sách sẽ tất yếu dẫn tới nguy cơ trục lợi: Người đúng đối tượng thì không có khả năng mua nhà ở xã hội, còn người có tiền mua nhà ở xã hội sẽ không đúng đối tượng.

Theo ông Đỉnh, Nhà nước xây nhà ở xã hội để cho thuê vì là lĩnh vực quan trọng, giải quyết nhu cầu an sinh xã hội. Còn nếu cần thu hút tư nhân xây nhà ở xã hội để cho thuê thì phải có các gói vay tín dụng cực kỳ ưu đãi, ví dụ các gói vay với hạn mức 80% tổng mức đầu tư dự án, thời hạn vay dài (trên 20 năm), lãi suất thấp (dưới 3%/năm).

Ông Ngô Chí Thiện, Giám đốc CTCP Bất động sản Tikland dự báo, xu hướng trong giai đoạn tới Nhà nước sẽ chủ động thu xếp các quỹ đất phù hợp để doanh nghiệp triển khai các dự án nhà ở cho thuê, nhằm đáp ứng nhu cầu thực của xã hội.

"Tại những đô thị có chi phí nhà ở đắt đỏ như Hà Nội, khả năng cao mô hình này sẽ được thí điểm đầu tiên. Điều đó cũng phù hợp với công cuộc tái thiết quy hoạch đô thị mà thành phố đang triển khai mạnh mẽ trong thời gian gần đây", ông Thiện chia sẻ.

Trong tương lai, ngoài các loại hình chung cư thương mại và nhà ở xã hội, ông Thiện nhận định, thị trường sẽ dần xuất hiện phổ biến hơn mô hình chung cư cho thuê - điều vốn đã rất quen thuộc tại nhiều quốc gia phát triển.

Nếu được triển khai bài bản, theo ông Thiện, mô hình này sẽ giúp giảm áp lực chi phí nhà ở cho những người chưa có khả năng sở hữu nhà. Đồng thời, góp phần hạn chế tình trạng đầu cơ bất động sản gây lãng phí tài nguyên đất đai và nguồn lực của xã hội.