Định hình hệ sinh thái nhà ở xã hội theo hướng bền vững

Thị trường lệch pha, nhà ở xã hội chưa dành cho số đông

Ông Nguyễn Hùng Nam, Phó tổng giám đốc Công ty CP truyền thông xây dựng Consmedia cho biết, để hướng đến mục tiêu phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030, các KTS, nhà quy hoạch, chủ đầu tư cần có cách tiếp cận mới, vượt ra khỏi tư duy "công trình giá rẻ". Cần tính toán xây dựng một hệ sinh thái sống toàn diện, nơi cư dân không chỉ có chỗ ở mà còn được đảm bảo chất lượng sống, tiện ích và môi trường bền vững.

Theo TS.KTS Nguyễn Cao Lãnh, Trưởng khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Đại học Xây dựng Hà Nội, một thực tế đáng lo ngại là giá nhà hiện cao gấp khoảng 20 lần thu nhập bình quân năm, vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người dân. 

Trong khi đó, thị trường lại tập trung vào phân khúc trung và cao cấp, khiến người lao động thu nhập thấp gần như bị "bỏ lại phía sau".

Theo nghiên cứu của TS.KTS Nguyễn Cao Lãnh, nhà ở xã hội cần được nhìn nhận như một cấu phần hạ tầng thiết yếu, đóng vai trò quan trọng trong phát triển đô thị và đảm bảo an sinh xã hội. 

Việc phát triển loại hình này không thể dừng ở xây dựng đơn lẻ mà phải gắn với hệ sinh thái đa tác nhân, từ nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức tài chính đến cộng đồng cư dân và giới chuyên môn. 

Cụ thể, trong đó nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách và khung pháp lý; chính quyền địa phương tổ chức thực thi; doanh nghiệp đảm nhận thiết kế, xây dựng và vận hành; hệ thống tài chính cung cấp nguồn lực; còn cộng đồng cư dân tham gia quản lý, giám sát và đồng kiến tạo môi trường sống.

Một trong những điểm nghẽn lớn của nhà ở xã hội hiện nay là vị trí và khả năng kết nối hạ tầng. Nhiều dự án được xây dựng ở khu vực xa trung tâm, thiếu việc làm và dịch vụ thiết yếu, khiến người dân dù có nhà nhưng vẫn khó ổn định cuộc sống.

TS.KTS Nguyễn Cao Lãnh nhấn mạnh, nhà ở xã hội cần được quy hoạch gắn với hệ thống giao thông công cộng, khu công nghiệp, dịch vụ và tiện ích xã hội như trường học, y tế, không gian công cộng. Đây là yếu tố quyết định để hình thành các cộng đồng cư dân bền vững, thay vì những khu nhà ở đơn thuần.

Kiến trúc xanh - lời giải cho bài toán chi phí và chất lượng

Một trong những hướng đi được nhấn mạnh tại talkshow là phát triển kiến trúc xanh, thân thiện môi trường nhưng vẫn tối ưu chi phí. Ông Trần Công Tưởng, Tổng giám đốc Công ty CP ĐTTM Thủ đô Tập đoàn Capital House chia sẻ, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực đô thị hóa, kiến trúc xanh được xem là giải pháp quan trọng cho nhà ở xã hội. 

Các mô hình thiết kế thuận tự nhiên, tối ưu thông gió, chiếu sáng và sử dụng vật liệu thân thiện môi trường không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao sức khỏe và chất lượng sống cho cư dân. 

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Công Tưởng cho biết, việc tích hợp các giải pháp xanh ban đầu có thể làm tăng chi phí xây dựng, nhưng về lâu dài lại giúp cư dân tiết kiệm chi phí vận hành. Do đó, cần tính toán trên toàn vòng đời công trình, thay vì chỉ nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu.

Cùng với đó, việc tối ưu thiết kế, tổ chức không gian và quản lý vận hành cũng đóng vai trò then chốt. Những yếu tố như phân chia diện tích, lựa chọn vật liệu, thiết bị hay quy trình dịch vụ đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và trải nghiệm sống của cư dân.

Vật liệu và thiết bị: "Mắt xích nhỏ" quyết định chất lượng sống

KTS trưởng Gian Paolo Vitale, Chủ tịch Finenco Architects Việt Nam, đại sứ thương hiệu HeleH nhấn mạnh, trong nhà ở xã hội, việc lựa chọn vật liệu và thiết bị không nên chỉ dựa trên tiêu chí giá rẻ. 

Thay vào đó, cần ưu tiên sản phẩm an toàn, bền vững, có chứng nhận chất lượng và đảm bảo chi phí vận hành hợp lý trong dài hạn.

KTS trưởng Gian Paolo Vitale bày tỏ, thiết bị trong căn hộ từ hệ thống chiếu sáng, điều hòa đến cửa và khóa - không chỉ là lớp hoàn thiện mà còn quyết định trực tiếp đến công năng sử dụng và mức độ an toàn cho con người. Vì vậy, cần đánh giá toàn diện từ các khâu thiết kế, lắp đặt đến bảo trì và nâng cấp trong tương lai. 

Thông qua các phiên thảo luận mở và phân tích trường hợp thực tế như dự án An Vân Dương (Huế), chương trình đã tạo diễn đàn trao đổi chuyên sâu, góp phần tháo gỡ những thách thức về mật độ, chi phí và chất lượng trong nhà ở xã hội.

Ở góc độ rộng hơn, các diễn giả thống nhất rằng, phát triển nhà ở xã hội không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính, mà còn là câu chuyện về công bằng xã hội. Kiến trúc cần hướng đến con người, đảm bảo mọi tầng lớp đều có cơ hội tiếp cận môi trường sống chất lượng. 

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực an cư ngày càng lớn, việc phát triển nhà ở xã hội theo hướng hệ sinh thái không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là chìa khóa để xây dựng những đô thị đáng sống trong tương lai.